Een bepalende factor in die orde is de voorspelbaarheid. Beheerders van stroombedrijf Liander lieten zien hoe het feitelijke stroomverbruik bijna naadloos van dag tot dag de computergrafieken volgt, die op basis van ervaringen in het verleden zijn gemaakt. Temperatuur, het weer, het feit of het een werkdag is of niet, vakanties en feestdagen spelen daarin allemaal een grote rol. Maar als die eenmaal in beeld zijn gebracht, is het patroon in hoge mate voorspelbaar.

Zonder computertechnologie zou dit natuurlijk niet kunnen. Een klein voorbeeld van de voordelen zag ik ook in de huiselijke sfeer; Tony Fadell, ontwerper van deApple iPod, heeft de Nest-thermostaat ontwikkeld. Deze gaat met behulp van sensoren niet alleen na of er mensen in huis zijn en dus of de CV moet aanslaan, maar leert ook denken. Zo “weet” de thermostaat op grond van ervaringsgegevens bijvoorbeeld na enige tijd dat je zaterdag tussen tien en twee altijd boodschappen gaat doen, of zondagmiddag langdurig de hond uitlaat. Elk nieuw patroon wordt aan het geheugen van de thermostaatcomputer toegevoegd, en leidt dan tot aanpassingen. Voordeel is dat er zo heel wat energie kan worden bespaard.

Een vergelijkbaar voorbeeld stond onlangs in de krant over een “slimme straat”. Door bewonersgegevens te poolen, blijkt een enorme besparing mogelijk op straatverlichting, vuilnisophaal, stroom- en waterverbruik. En dat allemaal omdat ons gedrag eigenlijk in hoge mate voorspelbaar is. Het grappige is alleen dat we dat zelf vaak niet lijken te beseffen.

De enorme commotie van de laatste anderhalf jaar over de euro is in feite niets anders dan een fase in een voorspelbare trend van stagnerende groei, meer bureaucratie, vergrijzing, en tegelijkertijd meer samenwerking in Europa, onder de erkenning dat er op dit moment grote verschillen zijn in kredietwaardigheid van de verschillende euro-landen. Sinds de invoering van de euro heeft het mij altijd al verbaasd dat Italië kon lenen tegen vrijwel dezelfde rentes als Duitsland en Frankrijk. Dat was dus eigenlijk de abnormaliteit, terwijl we nu terugkeren naar een meer realistische benadering. Dat beeld wordt nu gecorrigeerd en de reacties zijn voorspelbaar. Waarom is deze voorspelbaarheid niet al vele jaren geleden in praktische handleidingen omgezet, maar steeds genegeerd? Nu loopt de boel behoorlijk uit de hand. Net zomin als de meeste mensen het prettig vinden als de stroom vaak uitvalt, willen we toch niet heftig verarmen door uit de hand lopende begrotingstekorten?

Aan moderne meetapparatuur geen gebrek, zou ik zeggen. Net als over het stroomverbruik zijn over de Europese begrotingen, nationaal en lokaal, alle gegevens permanent voorhanden. Is het dan een kwestie van voortdurend onder de aandacht brengen? In Brave new World van Huxley hebben alle mensen een rigide vastgelegde functie en is gedrag, inclusief vrije tijd, binnen enge grenzen vastgelegd. De facto lijkt onze wereld al heel erg op die brave wereld, alleen willen we dat niet graag toegeven. Bij leidinggevenden zoals politici en ook managers bestaat vaak het idee om het “nu eens helemaal anders te doen” terwijl die ruimte er gewoon niet is en het te veel afwijkt van de voorspelde gang van zaken.

Over voorbeelden van dit soort hobby-horses wil ik het hier nu niet hebben. Maar het is duidelijk dat we inmiddels over een enorm meetinstrumentarium beschikken om voor 99 procent verrassingen te voorkomen. Dat zouden we ook moeten gebruiken. Die ene procent “zwarte zwaan” geeft ons al genoeg kopzorgen. Het zou dan ook een goede zaak zijn als nuchtere technocraten het eens een decennium overnamen. In een complexe maatschappij als de onze is het idee van een volledig vrije ruimte en vrije wil al lang geleden achterhaald. De economie kan ook niet alsmaar blijven groeien, een beetje krimp is soms heel bevrijdend, mits er tijdig wordt voorgesorteerd.